wo 24 april 2019

[Interview] Je klaslokaal inwisselen voor een bos

Spelen en leren in het bos

Je klaslokaal inwisselen voor een bos? Het kan! In zo’n natuurlijke omgeving leren kinderen met een mentale beperking, leerstoornissen, aandachtstoornissen (zoals ADHD) en autismespectrumstoornissen beter dan in een klas. BOS+ werkte samen met partners uit Slovenië en Engeland aan het Green Learning Environments project. Zo ontwikkelden ze o.a. een activiteitenpakket voor leerkrachten.

Wat zijn de voordelen van een groene leeromgeving?

Sien: “Een groene leeromgeving heeft heel veel ontwikkelingsvoordelen voor een kind. Een buitenterrein is veel oneffener en dat beïnvloedt de motorische ontwikkeling en stabiliteit van een kind. Verschillende ondergronden en materialen die ze in een bos leren kennen, zijn veel gevarieerder en dat stimuleert veel meer andere bewegingen waardoor de ontwikkeling breder is en ook sneller gaat.”

Sien: “De motorische ontwikkeling is niet het enige dat gestimuleerd wordt in een groene leeromgeving, ook sociale interactie bij de kinderen is een veel onderzocht voordeel. Op een betonnen speelplaats zie je vaak dezelfde kleine groepjes kinderen spelen waardoor er ook vaker pestgedrag voorkomt. Dat zie je op een groene speelplaats veel minder of zelfs niet. Je krijgt interacties tussen verschillende leeftijden, tussen meisjes en jongens en in het algemeen tussen groepen die normaal niet met elkaar spelen. Dat zijn allemaal factoren die een enorme meerwaarde hebben naar de ontwikkeling toe om te leren hoe je met verschillende groepen omgaat.”

Kristien: “Ook voor de gezondheid van kinderen zijn groene leeromgevingen gunstig. Als kind moet je nog weerstand opbouwen en door vaker buiten te zijn, ben je beter resistent tegen bepaalde zaken.”

Sien: “In Finland vullen ze zelfs de zandbak met bosgrond omdat daar zoveel meer micro organismen inzitten waardoor de kinderen op die manier een veel betere weerstand opbouwen. Jammer genoeg is dat iets wat in Vlaanderen niet haalbaar is wegens te veel scholen en te weinig bossen.”

"een zandbak vol bosgrond"

Is daar voldoende groen voor in Vlaanderen?

Sien: “Natuurlijk kan je de situatie in Vlaanderen niet vergelijken met een land als Finland of Slovenië waar we mee samengewerkt hebben. We kunnen niet zo gemakkelijk naar een echte bosbiotoop evolueren, of toch niet als school.”

Kristien: “Een groene omgeving is zeker mogelijk. Ook dankzij de subsidies die er voor zijn, zien we dat groene leeromgevingen een hype worden.”

Gaan kinderen niet beginnen rondlopen of spelen als ze met de klas het bos intrekken?

Kristien: “Leerkrachten kunnen activiteiten doen waarbij spelen en leren hand in hand gaan. Kinderen vinden het fantastisch om stokken te verzamelen: voordat je het weet hebben ze een collectie stokken verzameld. Deze opdracht link je bijvoorbeeld aan de wiskundeles en je leert kinderen het verschil tussen lange en korte stokken. Zo integreer je al verschillende zaken spelenderwijs.”

Sien: “Het is ook een hardnekkige fabel dat leerlingen aandachtiger zijn in een klas dan in een bos. Uit onderzoek blijkt dat de concentratie net veel hoger ligt wanneer je regelmatig naar buitengaat.

Sien: “Wat natuurlijk ook een belangrijke factor is, is gewoonte. Als je één keer in het jaar met je klas naar buitengaat, zullen de kinderen waarschijnlijk veel meer spelen in het bos dan wanneer je het echt inbouwt als een wekelijks moment. Op die manier leren de kinderen een vast stramien en kennen ze de regels wat ze wanneer kunnen doen. Dat zorgt voor een grotere leerefficiëntie.”

"Gewoonte is een belangrijke factor"

Schrikt een groene leeromgeving veel leerkrachten af?

Sien: “De drempel om iets nieuw te doen is bij veel leerkrachten groot. Getuigenissen werken. Bij het project van Bos+ zijn het de leerkrachten die tonen dat ze met de doelgroep naar buiten trekken een sterke mobiliserende factor.”

Kristien: “Binnen Vlaanderen is er van school tot school een andere regelgeving. De schoolmentaliteit speelt een grote rol. De directie moet achter je staan. Soms moet je vier weken op voorhand een formulier invullen wanneer je met je klas naar buiten wilt gaan, maar regent het net die dag en kan je niet naar buiten. Dat is ook een reden waardoor leerkrachten de stap niet zetten.”

Hebben jullie problemen ervaren met ouders met het mobiliseren voor het project?

Sien: “We hebben geen problemen gehad met ouders die niet willen dat scholen met hun kind naar buiten gaan. Dat probleem zien we vaker wanneer we spreken over het vergroenen van het schoolterrein omdat kinderen dan vuil kunnen thuiskomen van school. Het is een kosten-batenanalyse en natuurlijk zijn er bepaalde zaken die meer werk en tijd vragen, maar de baten die je daartegenover hebt zijn zo overweldigend dat je dat erbij neemt.”

Hoe zijn jullie erbij gekomen om hier rond een Erasmus+ project te starten?

Kristien: “Het Erasmus+ project stelt ons vooral in staat om het in een groter kader te zien en over de grenzen heen te kijken wat er in andere landen gebeurt.”

Sien: “Als Belgen zitten we in dit project ideaal omdat we mooi in het midden zitten qua problematieken zoals de beschikbaarheid van bos en de verschillende regelgevingen. In Slovenië hebben ze veel bos en is de regelgeving veel soepeler dan bij ons. Daarentegen heeft het Verenigd Koninkrijk even weinig of zelfs nog minder bos dan ons in de gebieden waar de scholen zich bevinden. Ook de regelgeving in het Verenigd Koninkrijk is strenger dan bij ons.”

Welk materiaal bieden jullie aan voor scholen die in het project instappen en eraan willen deelnemen?

Kristien: “Samen met de 6 scholen die deelnamen aan het project hebben we het activiteitenpakket opgesteld. 18 duidelijk gestructureerde activiteiten met hoelang het duurt en hoeveel leerlingen eraan kunnen deelnemen. De activiteiten zijn gelinkt aan de leerplannen om te weten wat er aan bod komt en hoe je het kan aanpakken als je doelgroep bestaat uit kinderen met autisme of andere leerstoornissen.”

Sien: “De doelgroep voor dit project waren kinderen met beperkingen of leerstoornissen. Net omdat het voor kinderen met een beperking of leerstoornis van even groot belang is en er niet voldoende materiaal ter beschikking is voor begeleiders of scholen van deze doelgroep was dit project gericht op hen. Bijna alles wat je vindt omtrent outdoor educatie is op maat van het gewone lager onderwijs en daarom hopen wij nu toch een klein beetje een gat gevuld te hebben.”

Bos+ biedt naast het activiteitenpakket, nog tal van materiaal aan voor leerkrachten. Ontdek ze hier.