Valerie Mertens
Valerie Mertens, projectmedewerker, Steunpunt Inclusief Hoger Onderwijs Vlaanderen (SIHO)
Samen leren over inclusieve internationalisering: de TCA-ervaring van Valerie Mertens
TCA’s (Training and Cooperation Activities) zijn meerdaagse internationale seminaries waarin ontmoeting, samenwerking en uitwisseling centraal staan. Voor Valerie Mertens, projectmedewerker bij het Steunpunt Inclusief Hoger Onderwijs Vlaanderen (SIHO), waren twee TCA’s in 2023 een kans om inclusieve internationalisering in het hoger onderwijs – iets waar zij zich dagelijks voor inzet – verder uit te diepen. Ze keerde terug met nieuwe inzichten, waardevolle contacten en een bevestiging van het belang van gedeelde perspectieven en een open blik. “Inclusie begint bij luisteren en leren van elkaar”, vertelt ze.
Valerie Mertens werkt bij het Steunpunt Inclusief Hoger Onderwijs Vlaanderen (SIHO), dat Vlaamse hogescholen en universiteiten ondersteunt in hun streven naar inclusief hoger onderwijs. “Mijn focus ligt op inclusieve internationalisering”, legt ze uit. “Hoe zorgen we ervoor dat ook studenten uit kwetsbare groepen de kans krijgen om internationale ervaring op te doen?” Dat doet ze onder meer door tools te ontwikkelen, instellingen te begeleiden en samen te werken in Vlaamse en internationale werkgroepen. “We vertrekken vanuit vragen als: hoe ga je om met diversiteit? Hoe maak je onderwijs toegankelijker voor iedereen? En specifiek voor internationalisering: wat kunnen instellingen doen om drempels weg te nemen voor studenten die anders niet aan mobiliteit zouden deelnemen? Want velen worden nog vaak niet bereikt, en net voor kwetsbare groepen kan een internationale ervaring een enorme meerwaarde betekenen.”
Een belangrijk initiatief waar Valerie bij betrokken was, is het Inclusive Mobility Project (2017–2022), ondersteund door Erasmus+. “Het doel van dit project was om obstakels in internationale mobiliteit voor studenten of uit kwetsbare doelgroepen in kaart te brengen en via tools en inspirerende praktijken de instellingen te inspireren om hiermee aan de slag te gaan. De inzichten en tools uit dat traject blijven we vandaag gebruiken om het hoger onderwijs te ondersteunen.”
Een stem geven aan noden
In 2023 nam Valerie deel aan twee TCA’s van Epos. De eerste vond plaats in Cyprus, waar ze ook als spreker optrad. “Het seminarie draaide rond Erasmus+-stages. Mijn bijdrage ging over inclusieve mobiliteit: hoe kunnen we instellingen en studenten beter voorbereiden op de specifieke noden die meespelen wanneer kwetsbare studenten op stage vertrekken?” Tijdens het seminarie integreerde Valerie de SIHO-leidraad ‘Needs assessment’. Dit is een tool die studenten helpt reflecteren over hun eigen noden en mogelijke barrières, nog voor ze op internationale stage vertrekken. “Deze needs assessment is niet verplicht, maar wel zeer waardevol. Het helpt studenten hun noden bespreekbaar te maken, en zo kunnen instellingen en stageplaatsen hen gerichter ondersteunen.”
Wat dit TCA voor Valerie extra boeiend maakte, was de manier waarop kwetsbare doelgroepen internationaal besproken werden. “We hebben samen omschreven wat voor ons kwetsbare studenten zijn, en dan merk je dat dit toch wat verschilt per land. In Vlaanderen focussen we bijvoorbeeld op studenten met een migratie-achtergrond en lage socio-economische status. Elders gaat het ook over studenten met een gezin. Het is verrijkend om te zien hoe die accenten verschuiven en hoe breed het begrip eigenlijk is.”
Grenzen verleggen in Berlijn
De tweede TCA die Valerie bijwoonde, vond plaats in Berlijn en had als thema inclusieve internationalisering. “Daar was ik deelnemer, en dat was een verademing”, zegt ze. “Je voelde meteen dat het thema leefde. Van bij het onthaal – met bijvoorbeeld voornaamwoordstickers – zat inclusie in de kleinste details verweven. Heel knap georganiseerd, met een open en gastvrije sfeer.” Het programma was een goede balans tussen workshops, getuigenissen van studenten en inhoudelijke uitwisseling tussen instellingen. “De benadering was breed: het ging niet alleen over fysieke of mentale toegankelijkheid, maar ook over sociale dialoog en communicatie in internationale contexten. En hoewel er voor mij weinig echt ‘nieuwe’ inzichten waren, was het vooral waardevol om te voelen: we zijn internationaal op de goede weg, en we kunnen veel van elkaar leren.”
Wat Valerie ook bijblijft van de TCA in Berlijn, zijn de informele momenten. “Via een app kon je makkelijk contact leggen. Iemand stuurde me een berichtje: ‘Zin in een koffie?’ Dat klinkt banaal, maar het maakt de drempel veel lager. Je hoeft niet op mensen af te stappen in een volle zaal. Een eenvoudig berichtje volstaat om een gesprek te starten. En je hoeft zelfs niet face-to-face af te spreken; het kan ook digitaal blijven als je dat wil.” De kracht van een TCA zit volgens haar dan ook in het totaalplaatje: “Inhoud, praktijk én de menselijke verbinding. Je leert van anderen, stelt je eigen denkkaders in vraag en bouwt aan een netwerk waarop je later kan terugvallen. Zowel professioneel als menselijk zijn die contacten van blijvende waarde.”
“Niet twijfelen, gewoon doen”
Voor wie denkt dat een TCA tijdverlies is of niet relevant voor zijn of haar instelling, heeft Valerie een duidelijke boodschap: “Integendeel. Als je werkt met een diverse studentengroep, is het net ontzettend belangrijk om open te staan voor andere perspectieven. Je hoeft ook niet altijd revolutionaire inzichten mee naar huis te nemen. Het gaat in de eerste plaats om leren van elkaar, reflecteren en weer met frisse energie en ideeën aan de slag gaan.”
Ook over de rol van Epos is ze enthousiast: “Ze denken proactief mee, informeren tijdig en wijzen ons op seminaries die echt aansluiten bij onze werking. Dat maakt het verschil: je voelt je erkend en gesteund.” Tot slot heeft ze een warme oproep voor instellingen die twijfelen om met internationalisering te starten: “Zet die stap en kom uit je comfortzone. De drempel ligt lager dan je denkt, en de impact is veel groter dan je vooraf kan inschatten. Doe het voor je studenten: zij nemen deze verrijkende internationale ervaringen mee voor de rest van hun leven.”