Democratische participatie onder de loep in 2024
Het onderzoek
In aanloop naar de verkiezingen in juni en oktober 2024 voerde Epos een onderzoek bij deelnemers aan Erasmus+-projecten naar democratische betrokkenheid en de rol van Erasmus+-projecten daarin. Het gaat hierbij dus over leerlingen, cursisten, en studenten en personeel aan wie werd gevraagd hoe zij democratische participatie inschatten aan de hand van een aantal thema’s:
- Het stemrecht voor 16- tot 18-jarigen
- Het belang van onderwijs bij verkiezingen, politiek en democratie
- Politieke informatie vinden en begrijpen
- De democratie
- De interesse in politiek en democratische werking
- Bevorderen Erasmus+-projecten democratische participatie?
De respondenten
316 leerlingen, cursisten en studenten hebben deelgenomen waarvan twee derden uit het secundair onderwijs en één derde uit het hoger onderwijs. De overige groepen waren nauwelijks vertegenwoordigd. Ca. 75% was 21 jaar of jonger.
Bij de personeelsleden hebben er 427 deelnemers geantwoord, waarvan bijna de helft occasioneel en ca. 20% structureel actief is in internationalisering maar geen coördinatorrol opneemt. Ca. 19% van de respondenten zijn wel projectcoördinatoren.
De overgrote meerderheid (82%) is mobiel sinds 2021 waarbij een cursus volgen het populairst is, gevolgd door zelf een onderwijsactiviteit uitvoeren zoals lesgeven, een workshop leiden, enz. Een aanzienlijk aantal personeelsleden is ook actief in internationale partnerschappen. De meeste respondenten kwamen uit het schoolonderwijs (44%) en zijn actief als onderwijskracht (57%).
De resultaten
De resultaten maken duidelijk dat er verdeeldheid heerst over het stemrecht voor 16- tot 18-jarigen.
De jongere generaties hebben vaak een nieuwere blik op het leven dan de wat oudere generatie(s). Hierdoor kan het goed zijn om innovatieve jongeren mee te laten stemmen voor een beter Europa.
Sommigen zien vroegtijdige politieke betrokkenheid als een kans, terwijl anderen wijzen op het belang van voldoende voorbereiding en betrouwbare informatie.
Daarnaast blijkt er een brede roep om meer aandacht voor politiek en democratie in het onderwijs. Veel jongeren voelen zich onvoldoende geïnformeerd, wat hun betrokkenheid belemmert.
Mensen die jonger zijn dan 18 jaar weten niet genoeg af van politiek. Waardoor politieke voorkeur van ouders en omgeving een grote rol spelen in hun stemgedrag. Ook worden deze jongeren door het huidige schoolsysteem niet goed geïnformeerd over wat of wie ze stemmen.
Er zou op school veel meer gewerkt mogen worden rond politiek, ‘stemmingen’, etc. Maar dit dan vooral op een manier die aantrekkelijk is voor jongeren.
Ik ben op de hoogte van hoe het stemmen werkt en waarvoor de opkomers staan, maar ik begrijp niet helemaal waarom het niet altijd de mensen zijn waarvoor we stemmen die dan uiteindelijk zetelen.
De perceptie over de democratie in België is gemengd: hoewel de meeste deelnemers het land als democratisch beschouwen, bestaan er zorgen over transparantie en politieke vertegenwoordiging.
België is een particratie. Parlementsleden vertegenwoordigen niet de mening van het volk, maar die van hun partij. Burgers kunnen niet stemmen op elke kandidaat (kieskringen) en de pariteiten in de regeringen zijn kiezersbedrog.
De helft van de jongeren en ca. 80% van de personeelsleden zijn geïnteresseerd in politiek en de democratische werking.
Jongeren geraken geïnteresseerd in politiek en de ruimere democratische werking doordat ze bepaalde thema’s belangrijk vinden, zoals mensenrechten of het klimaat. Hoe de politiek het dagelijkse leven beïnvloedt en de invloed van thuis bepalen ook in belangrijke mate het ontwikkelen van een interesse.
In het begin vond ik dit saai omdat ik het ingewikkeld vond en niet snapte, maar na er al een half jaar over te leren snap ik het en is het leuk en interessant.
Erasmus+-projecten hebben een duidelijke positieve impact op deelnemers. Zij tonen meer openheid, respect en betere communicatie- en samenwerkingsvaardigheden. Toch is er ruimte voor groei, vooral op het vlak van actief burgerschap.
Deze bevindingen benadrukken het belang van educatie, dialoog en ondersteuning om jongeren bewuster en actiever te betrekken bij onze democratie.
37% van de jongeren is al democratisch actief of overweegt het na de mobiliteit, tegenover 55% die daar helemaal niet mee bezig is.
Tijdens ons project van media & democracy was het de bedoeling om te zien hoe de Duits/Spaanse school het deed tijdens de leerlingenraad. Dit was een zeer interessant concept dat we nu proberen over te nemen op onze eigen school. Aangezien het volgens mij een goed concept is dat makkelijk in de praktijk gebruikt kan worden, heb ik me aangesloten bij de leerlingenraad.
Ook de personeelsleden ondervinden een positieve impact wanneer ze deelnemen aan een Erasmus+-project:
